استمرار خصلت‌ها و سیره نبوی در مشی و منش امام رضا (ع) | وارث خُلق عظیم نبوی کانون وحدت اجتماعی

به گزارش شهرآرانیوز؛ از جلوه‌های سعادت و اقبال بلند ما ایرانیان، این است که به تعبیر پیامبر ختمی‌مرتبت (ص)، میزبان پاره‌ای از وجود مقدس آن حضرت یعنی امام‌رضا (ع) هستیم و این میزبانی صرفا به بعد فیزیکی منحصر نشده، بلکه فرصتی را فراهم آورده است تا ایران و ایرانی از میراث نبوی به‌واسطه فرزندشان، بیش از دیگران بهره‌مند شود و از خوان کرامت رضوی، بهره‌های بسیار ببرد.

در آستانه میلاد باسعادت رسول خاتم (ص) و در بررسی صیانت علی‌بن‌موسی‌الرضا (ع) از اخلاق و بعثت نبوی، با حجت‌الاسلام‌والمسلمین مجتبی عرفانیان، استاد حوزه و کارشناس مذهبی و سخنران حرم مطهر رضوی، گفت‌و‌گو کرده‌ایم.

مثل پیامبر (ص) خُلق عظیم داشت

قرآن کریم از خلق پیامبر (ص)، باعظمت یاد می‌کند و در سوره قلم، آیه۴ می‌فرماید: «وَإِنَّکَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِیمٍ.» امام‌رضا (ع) همین خلق عظیم را در بعد رأفت، چنان عینیت بخشیدند که در تاریخ به امام رئوف مشهور شدند؛ رأفت از رحمت، ارزش بیشتری دارد؛ چون رأفت یعنی مهربانی و لطف فراتر از رحمت.

مصداق این رأفت را در کتاب کافی از کلینی می‌بینیم که به نقل از شخصی از اهالی بلخ آورده است که حضرت ثامن‌الائمه (ع) در سفر از مدینه به خراسان وقتی سفره پهن می‌شد، فرمودند: «همه اعم از خادمان و غلامان فقیر و غنی کنارهم بنشینید.» شخصی عرض کرد: بهتر نیست برای غلامان سفره جداگانه بیندازیم، اما امام (ع) از سر رأفت فرمودند: «خدا و پدر و مادر ما یکی است، چرا باید جدا از هم بنشینیم؟» اگر برتری هم باشد، به تقوای افراد است. این رأفت، استمرار خلق و مهربانی بی‌مثال نبوی در وجود فرزندشان، علی‌بن‌موسی‌الرضا (ع)، است.

در رأفت، شبیه امام‌رضا (ع) شویم

رأفت بی‌نظیر در نقش هدایتگری امام رضا (ع) نیز دیده می‌شود؛ وقتی با استناد به قرآن همواره بر مهربانی و مدارا با همه انسان‌ها تأکید می‌کردند و این رویه بر گسترش مکتب اهل‌بیت (ع) درمیان پیروان سایر ادیان، تأثیر شگرف گذاشت؛ اگر در زمانه کنونی هریک از ما در تعاملات روزمره، قدری از این رأفت را در روابطمان اعم از میان‌فردی، خانوادگی، اجتماعی و سیاسی به‌کار بگیریم، خیلی از مشکلاتی که با آنها دست‌به‌گریبان هستیم، رفع می‌شود.

صیانت از ۲ دستاورد عظیم بعثت

مأمون با استفاده از سران فرقه‌ها و نحله‌های دینی فکری در تلاش بود در مناظرات، شخصیت علمی امام‌رضا (ع) را زیر سؤال ببرد و جایگاه ایشان را پایین بیاورد، اما حضرت در همان میدان، معارف توحیدی، فقهی و کلامی ناب را مقابل متکلمان یهود و نصارا و... به بهترین زبان تبیین کردند.

شیخ‌صدوق در عیون‌اخبارالرضا (ع) آورده است که اگرچه مأمون با ترتیب دادن جلسات مناظره با حضور بزرگان مکاتب می‌کوشید حجیت حضرت علی‌بن‌موسی‌الرضا (ع) را کاهش دهد، اما همه آن‌ها به علم و عظمت بی‌مثال امام (ع) اقرار کرده‌اند، لذا ایشان با جهاد تبیین، از دو دستاورد بزرگ بعثت یعنی تعلیم کتاب و حکمت و تزکیه نفوس صیانت کردند، طوری‌که مأمون خود اعتراف کرد به خدا سوگند که دانش صحیح نزد کسی نیست الّا خاندان پیامبر (ص).

پایه‌های علمی شیعه را مستحکم کرد

هجرت و ولایتعهدی اجباری حضرت ثامن‌الائمه (ع) علاوه‌بر اینکه جایگاه امامت حضرت را تثبیت کرد، زمینه تبیین معارف شیعه را نیز فراهم آورد، تاجایی‌که دوست و دشمن بر گستره علمی امام (ع) معترف شدند و این سبب شد پایه‌های علمی تشیع مستحکم‌تر شود. الگوگیری از این شیوه حضرت در عصر هجوم شبهات و برای دفاع از علم دینی، بسیار کارآمد و گره‌گشاست؛ یعنی باید به سلاح اخلاق، علم روز و کرامت مجهز شویم؛ همان شیوه رضوی که باعث شد حتی مخالفان به اسلام متمایل شوند. ما نیز امروز باید نه تحمیل را بپذیریم و نه تعصب بیجا داشته باشیم، بلکه طیف‌های مختلف باید با نگاه به سیره رضوی، عقاید خود را مقابل شبهات مجازی مصون کنند.

به ایران جان دوباره داد

قرآن از وجود مقدس پیامبر (ص) در آیه۱۰۷ سوره انبیا به «رحمه‌للعالمین» تعبیر می‌کند و می‌فرماید: «وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا رَحْمَه لِلْعَالَمِینَ»، این ویژگی به فرزندشان امام‌رضا (ع) نیز سرایت کرده و بیشتر هم درباره ایران، تجلی یافته است؛ چنان‌که با هجرت اجباری حضرت، ایران جانی دوباره گرفت و زمینه‌ای شد که تشیع از یک باور محدود و پنهان به یک جریان اثرگذار و فراگیر در جامعه ایرانی تبدیل شود و ایران، پایگاه نشر معارف اهل‌بیت (ع) شود.

امام‌رضا (ع) شبهات و سؤالات مخاطبان را با زبان خود آنها پاسخ می‌گفتند و به منابع دشمن، استناد عقلی می‌کردند. امروز هم که دشمن می‌خواهد با شبهات جوانان را از دین دور کند، روش امام‌رضا (ع) یعنی منطق قوی و زبان مخاطب‌پسند، راه جذب جوانان است.

کانون رحمت اجتماعی است

رهبر شهید انقلاب می‌فرمودند: حضور مرقد مطهر امام‌رضا (ع) برکات بسیاری داشته و ارتباطاتی میان مسلمانان در اقصی نقاط عالم به‌واسطه این مرقد مطهر شکل گرفته است. از نزول باران رحمت تا مهاجرت سادات و شکل‌گیری حوزه‌های علمیه، همه جلوه‌های رحمت ارثی نبوی است. حرم امام‌رضا (ع) امروز صرفا یک زیارتگاه برای دلدادگان نیست، بلکه کانون رحمت اجتماعی است و فقیر و غنی و همه اقوام ایرانی را در سایه یک رحمت گردهم آورده و گره‌گشای آنها در مشکلات مختلف است. این هم ارث نبوی در ایران است.

سنت نبوی را احیا کرد

با جهاد تبیین امام‌رضا (ع) سنت نبوی احیا شد. حضرت در دورانی که بدعت‌ها و شبهات کلامی اوج گرفته بود، با سه راهبرد اساسی، اهداف بعثت پیامبر (ص) را احیا کردند؛ نخست احیای حدیث و سنت نبوی از طریق تربیت شاگردان؛ دوم تبیین توحید ناب در قالب حدیث معروف سلسله‌الذهب و معرفی امام به‌عنوان شرط ورود به قلعه توحید (یعنی توحید بدون امام معنا ندارد) و سوم مناظرات علمی هدفمند با پیروان ادیان و مذاهب با روش قرآنی جدال‌احسن و استدلال به قرآن. ایشان با این جهاد تبیین هم ثابت کردند که عترت، عدل قرآن است و هم نشان دادند که ائمه (ع) وارثان حقیقی دو میراث نبوی یعنی کتاب و سنت هستند.

در ادامه حتما بخوانید مروری بر جلوه‌های وحدت‌گرایی در سیره امام هشتم(ع) | خون‌خواه و جان‌فدا در سایه امام رضا(ع)

پرچمدار وحدت نبوی

ما در سیره رضوی، استمرار سیره نبوی در مسئله وحدت را شاهد هستیم و وحدت از مبانی اساسی سیره حضرت است. ایشان برای تحقق وحدت و انسجام امت از طریق پایبندی به سنت، به بیانات مختلف پیامبر (ص) استناد می‌کردند؛ چنان‌که از رسول خدا (ص) نقل می‌کنند: «هرکه به هنگام اختلاف امت به سنت من تمسک کند، پاداش ۱۰۰ شهید را دارد» و با تبیین مشترکات دینی مثل نماز، قبله و مناسک حج و نفی قومیت‌گرایی، برای دفاع از کیان امت اسلام و نهادینه کردن وحدت در عمل، تلاش می‌کردند و بااینکه در مناصب حکومتی دخل‌وتصرفی نداشتند، سعی می‌کردند در صورت امکان، افراد بومی را هم دخیل کنند.

رهبر شهید انقلاب نیز با اشاره به این سیره می‌فرمودند: «حرم امام‌رضا (ع)، کانون وحدت‌بخش است.»

وارث حقیقی سیره پیامبر (ص) در وحدت

انقلاب اسلامی ایران با الهام از سیره ائمه (ع) به‌ویژه امام‌رضا (ع)، می‌تواند به توفیقات بسیار دست یابد؛ چنان‌که در مقاومت و ایستادگی امروز مقابل دشمن شاهد آن هستیم؛ امروز که دشمنان اسلام با دامن زدن به اختلافات، درصدد رسیدن به اهدافشان هستند، با تمسک به سیره وحدت‌آفرین امام هشتم (ع)، می‌توان گفت تلاش‌شان را خنثی کرده‌ایم.

ایشان با اخلاق، رأفت، دانش گسترده، رحمت فراگیر و تلاش بی‌وقفه برای وحدت ثابت کردند که وارث حقیقی سیره پیامبر (ص) هستند. امروز هم مرقد ایشان، کانون وحدت است و الگوی عملی برای زیست مؤمنانه را ارائه می‌کند. هجرت مبارک امام‌رضا (ع) به ایران و استمرار مشی ایشان در انقلاب اسلامی، ثابت کرد که نقش هدایتگری ائمه (ع)، صرفا مربوط‌به زمان حیاتشان نیست و پس از شهادتشان نیز ادامه یافته است.